Rot Bach

Column Achterhoek Nieuws, april 2009

Traditie tegenover vernieuwing. Het is vaker een onderwerp in deze rubriek. Ik werd gevraagd om de Mattheus passion te zingen. Dat is elk jaar wel het geval, maar dit keer ging het om een heel bijzonder project: de ‘hertaalde’ Mattheus. Een Nederlandse versie van de hand van ‘rocker’ Jan Rot. Een sceptische, minder belijdende, eigentijdse passie. De overbekende aria ‘Erbarme dich’ wordt: “Bestaat U wel?”. Jan Rot spreekt bewust van een ‘her-taling’, geen vertaling. Hij heeft de teksten niet letterlijk omgezet. Hij heeft er ook geen compleet ander verhaal van gemaakt. ‘Hertaling’ is dus het goede woord.

Zoals bij elke verandering roept het uitgesproken positieve, maar ook negatieve reacties op. Nu kan Bachs muziek best wel tegen een stootje. Bach componeerde nauwgezet vanuit de (Duitse) tekst. Toch overleeft zijn muziek deze vertaling. Allereerst is dat vanwege Bachs meesterschap zelf. Maar Jan Rot komt ook eer toe. Bach werkte in zijn tijd bijzonder prettig met tekstschrijver Picander. Als Bach in 2009 in Nederland had geleefd, had hij misschien wel voor Jan Rot gekozen. Tegenstanders daarentegen betogen: iets wat heilig en volmaakt is, daar blijf je vanaf. Zo houdt de Rot-Bach versie de gemoederen flink bezig, in de marge van een massieve uitvoeringspraktijk met honderden uiteenlopende uitvoeringen.

Waar ik zelf sta? Ik vind het vooral een uitdaging, als zanger én als mens. Ik heb er weer zes uitvoeringen op zitten. Uiteindelijk is geen Mattheus hetzelfde, of hij nu her-taald is of niet. Vorig jaar zongen we onder de beroemde Sir Colin Davis in het Concertgebouw. Het werd een optreden in slow-motion. Het koor mocht alleen maar vocaal murmelen, overstemd door een zich hevig superieur voelend Nederlands Kamerorkest. Een paar dagen later spatte de passie de kerk uit. Hetzelfde koor, maar onder de bezieling van Klaas Stok en in een ultieme samenwerking met Concerto d’Amsterdam, op oude instrumenten.

Zo gaan traditie en vernieuwing vaak in één passietijd samen. Net als in onze kerken, waar de PKN Ruurlo-Barchem dit jaar met Hervormd Barchem een gezamenlijk programma voor de lijdenstijd heeft gemaakt. Maar daar heeft U vast elders al over gelezen.

Arjen van Gijssel

Ouderling-kerkrentmeester PKN Ruurlo-Barchem